على محمدى خراسانى
526
شرح منطق مظفر (فارسى)
در خاتمه سخنى را از خواجه طوسى در اساس الاقتباس نقل مىكنيم . و ببايد دانست كه سبب كلّى در همهء مغالطات اهمال شرطى است از شرطهاى مذكور در قياس و برهان يا جدل ، چه هرگاه كه حدود قياس متمايز بود و اشتراك اوسط در هردو مقدّمه ، و اشتراك در حدّ ديگر در مقدّمات و نتيجه حقيقى ، و منفصل ، و هريكى بحقيقت يك حصه و صورت منتج ، و نتيجه مغاير مقدّمات ، و مقدّمات صادق و مناسب و اعرف يا مشهور ، و اعرف انتاج واجب بود ، و استثناء نقيض تالى استثناء نقيض مقدم اقتضا كند . پس اگر نتيجه كاذب بود يكى از اين شرطها مفقود بود . « 1 » و . مصادره بر مطلوب قسم ششم از اقسام مغالطات معنويّه عبارتست از : « مصادره بر مطلوب » و يا « دليل عين مدّعا » و آن عبارتست از اينكه در واقع و نفس الامر نتيجه ، عين يكى از مقدّمات ( صغرى يا كبرى ) باشد ولى در ظاهر و در مقام تعبير ، تصوّر رود كه نتيجه غير از مقدّمات است و بدينوسيله امر بر انسان مشتبه شود . مثلا فرض كنيد اگر چنين گفته شود : هر انسانى بشر است ( صغرى ) و هر بشرى ضحاك است « كبرى » پس هر انسان ضحاك است « نتيجه » در اين مثال نتيجه ، از نظر معنا و مفهوم عين كبرى و منشأ اشتباه و مغالطه در چنين موردى ، مغايرت دو لفظ انسان و بشر است ، كه در كبرى « بشر » آمده و در نتيجه « انسان » و آدمى گمان مىكند كه آن دو متغاير هستند و امر بر انسان ضعيف التميز مشتبه مىشود . اقسام مصادره : مصادره به مطلوب از حيث وضوح و خفاء دو قسم مىشود : 1 . مصادرات جليّه ( واضحه و ظاهره ) : در بيشتر موارد اينگونه از مغالطات در قياسهاى بسيط كه يك قياس بيشتر نبوده و دو مقدّمه بيشتر ندارند واقع مىشود . مثال مذكور نمونهاى از اين نوع مصادرات بود .
--> ( 1 ) . اساس الاقتباس ، ص 523 .